ทำไมมะเร็งลำไส้ใหญ่จึงน่ากังวล
มะเร็งลำไส้ใหญ่และไส้ตรงเป็นมะเร็งที่พบมากเป็นอันดับ 2 ในประเทศไทยสำหรับทั้งชายและหญิง ปัญหาสำคัญคือผู้ป่วยมักไม่มีอาการในระยะเริ่มต้น ทำให้กว่าจะตรวจพบโรคก็มักอยู่ในระยะลุกลามที่การรักษายากขึ้น
FIT Test: สิทธิพื้นฐานที่คนไทยทุกคนเข้าถึงได้
สำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ (สปสช.) สนับสนุนสิทธิประโยชน์การคัดกรองมะเร็งลำไส้ใหญ่และไส้ตรงด้วยการตรวจ FIT Test (Fecal Immunochemical Test) สำหรับคนไทยอายุ 50–70 ปี ทุกสิทธิการรักษา ตรวจฟรีทุก 2 ปี การตรวจนี้สามารถทำได้ที่หน่วยบริการปฐมภูมิใกล้บ้าน ไม่ต้องเดินทางเข้าโรงพยาบาลใหญ่
นวัตกรรม COLOTECT: การตรวจ DNA จากอุจจาระ
เมื่อวันที่ 14 พฤษภาคม 2569 กระทรวงสาธารณสุข ร่วมกับ BGI Genomics และ Bangkok Genomics Innovation (BKGI) ได้ลงนามในบันทึกความเข้าใจ (MOU) เพื่อนำเทคโนโลยี COLOTECT ซึ่งเป็นการตรวจ DNA methylation จากอุจจาระสำหรับคัดกรองมะเร็งลำไส้ใหญ่ระยะเริ่มต้นมาใช้ในประเทศไทย
ผลการศึกษาทางคลินิกที่โรงพยาบาลศิริราช มหาวิทยาลัยมหิดล เมื่อปี 2567 พบว่า COLOTECT มีความไว (sensitivity) 91.5% และความจำเพาะ (specificity) 90.3% ในการตรวจจับมะเร็งลำไส้ใหญ่ อีกทั้งยังเก็บตัวอย่างได้ที่บ้านโดยไม่ต้องส่องกล้อง
AI-Assisted Colonoscopy: ตาคู่ที่สองของแพทย์
ที่จังหวัดภูเก็ต ศูนย์มะเร็งได้นำระบบ AI-Assisted Colonoscopy มาใช้ในการตรวจคัดกรองมะเร็งลำไส้ใหญ่ ระบบ AI จะทำหน้าที่เป็นผู้สังเกตการณ์คนที่สอง คอยตรวจจับติ่งเนื้อ (polyps) และรอยโรคที่อาจมองข้ามด้วยตาเปล่า ช่วยเพิ่มความแม่นยำในการตรวจพบความผิดปกติในระยะเริ่มต้น
ความท้าทายด้านการเข้าถึง
แม้ว่าประเทศไทยจะมีนโยบายระดับชาติเรื่องการคัดกรองมะเร็งลำไส้ใหญ่ แต่การศึกษาที่ตีพิมพ์ในวารสาร BMC Health Services Research เมื่อปี 2568 พบว่า อัตราการเข้าถึงการคัดกรองในกลุ่มประชากรเสี่ยงทั่วไปของไทยอยู่ที่เพียง 51.5% ซึ่งต่ำกว่าค่าเฉลี่ยโลก ปัจจัยสำคัญที่สุดที่ส่งผลต่อการเข้าถึงคือ การได้รับข้อมูลข่าวสาร โดยโอกาสในการเข้าถึงการคัดกรองเพิ่มขึ้น 4.23 เท่าเมื่อคะแนนการรับข้อมูลเพิ่มขึ้น 1 หน่วย
เสียงจากประชาชน
นายสมชาย อายุ 58 ปี ชาวจังหวัดอุบลราชธานี เล่าว่า “ผมไม่เคยรู้มาก่อนว่าตรวจมะเร็งลำไส้ใหญ่ได้ฟรีที่อนามัย จนเจ้าหน้าที่มารณรงค์ที่หมู่บ้าน ตรวจครั้งแรกก็พบติ่งเนื้อ แพทย์ตัดออกทันที ตอนนี้ผมปลอดภัยแล้ว” กรณีของนายสมชายสะท้อนว่าการสื่อสารเชิงรุกสู่ชุมชนคือกุญแจสำคัญ
